Info - Escharen

 Deze pagina's zijn ingevuld door Chris Cornelissen met informatie uit diverse historische databases - info en foto's uit eigen archieven en door andere aangegeven  Heeft u nog historische aanvullingen of foto materiaal die u hier geplaatst wilt zien neem dan contact met mij op via :info@cfiweb.be

Klik afbeelding voor vergroting
 Onstaan van Escharen: Escharen is een kerkdorp gelegen ten zuiden van Grave, tussen de Maas en de Raam, op hoger gelegen esgronden, waaraan het waarschijnlijk zijn naam ontleent. Escharen grensde aan een vijftal gemeenten en aan de rivier de Maas. In het noorden lag Grave. Ten westen lagen de gemeente Velp en Reek. In het oosten lag Gassel en ten zuiden grensde Escharen aan Mill en Sint Hubert.  De groei van Escharen vond vooral in de 20e eeuw plaats, aanvankelijk als lintbebouwing langs bestaande routes, later ook als nieuwe straten. In de tachtiger jaren is de (vooralsnog)  laatste uitbreiding ontstaan aan de Akkerslagen. De bevolking leefde eeuwenlang hoofdzakelijk van akkerbouw en veeteelt. In de 20e eeuw kwam hierin langzaam verandering. Na de Tweede Wereldoorlog zochten steeds meer mensen hun bestaan buiten het dorp, wat ook kon door de beschikbaarheid van moderne vervoermiddelen en de verbetering van de infrastructuur. 

In de volksmond wordt Escharen Esteren genoemd. Het is een voormalige gemeente, die ook Langenboom omvatte. In 1942 is de gemeente gesplitst  en is Escharen  bij de gemeente Grave gevoegd en Langenboom bij de gemeente Mill en Sint Hubert. Het aantal inwoners van Escharen in 1795 haalde met 379 nog niet de 400. Rond 1830 lag dat aantal al boven de 700. In tegenstelling tot de situatie in andere kleine buurgemeenten nam de bevolking tijdens de 19e eeuw niet af. Integendeel, de bevolking groeide gestaag door. Rond 1875 werd de 1.000ste inwoner verwelkomd. Bij de opheffing van de gemeente in 1942 telde Escharen 1.851 inwoners, terwijl anno 2007 Escharen met 1.139 de kleinste kern van Grave is. De naam Escharen duikt voor het eerst op in het begin van de 13e eeuw in een Echternachs handschrift. Daarin wordt de naam geschreven als ?Escre? of ?Escheren?. De abdij van Echternach bezat bij Escharen een boerenhoeve. Mogelijk was dat bezit al rond die tijd (1200) eeuwenoud. Het goederencomplex zou zelfs al in de eerste helft van de achtste eeuw kunnen zijn verworven. Escharen wordt in latere middeleeuwse oorkonden regelmatig genoemd. Zo schonk Jan I, heer van Cuijk, in een oorkonde van 20 april 1308 aan de inwoners van ?Eescharen? zogenaamde gemene gronden, gronden voor algemeen gebruik. Later kreeg de kerk van Esceren met de daar dienstdoende priester een eenmalig geldbedrag van acht solidi, vastgelegd in het testament van Jutta van Cuijk, gravin van Nassau en weduwe van Jan van Cuijk. Dat testament dateert van 25 januari 1312.  Op 16 juli 1817 verleende de Hoge Raad van Adel Escharen een gemeentewapen met de volgende omschrijving: Van lazuur (=blauw), beladen met de H. Maagd Maria en het Christuskind, alles van goud". De keuze voor de beeltenis van Maria lag op zich niet voor de hand: als er voor een heilige in het gemeentewapen werd gekozen, was dat in het algemeen de patroonheilige van de plaatselijke parochie. Voor Escharen had Sint-Lambertus dus voor de hand gelegen. Waarom de burgemeester van Escharen van die gewoonte is afgeweken en O.L. Vrouw voor het gemeentewapen heeft voorgesteld, weten we helaas niet. Mogelijk heeft hij willen verwijzen naar een Mariabeeld in de Escharense kerk dat kort na 1794 was verbrijzeld. Het zou tot die tijd veel bedevaartgangers hebben getrokken en het werd in verband gebracht met miraculeuze genezingen.  Escharen was al vroeg een onafhankelijke parochie. Archeologen hebben de eerste - houten - kerk van Escharen gedateerd op omstreeks het jaar 1000. Deze is in de XIIe eeuw vervangen door een tufstenen gebouw en rond 1250 vernieuwbouwd met baksteen. De kerk is gewijd aan St. Lambertus. De kerk is in de XIVe eeuw vier keer afgebrand. Na de Vrede van Mnster ging de kerk over op de protestanten. De katholieken moesten hun erediensten in een schuurkerk (schuilkerk) houden, die een pelgrimsoord werd voor St. Machutus, apostel van Bretagne. Deze schuurkerk brandde in 1794 af. De protestanten gaven de kerk, die tijdens het Beleg van Grave in 1674 flink beschadigd was, in 1799 terug aan de katholieken; vervolgens werd de schuurkerk vernieuwd. In 1809 bouwde men er een toren aan. De huidige neo-gotische kerk Sint Lambertus is gebouwd in 1863-1864 naast de schuurkerk, die ze heeft vervangen. Men vereert er nog altijd Sint Machutus.  In 1985 en 1986 werden overblijfselen opgegraven van een watermolen die op de Graafse Raam heeft gestaan.  In 1897 wordt in Escharen een pot met 66 goudstukken gevonden. De vondst wordt door twee Franse professoren als een vervalsing aangemerkt, maar later blijkt dat deze professoren in een wetenschappelijk dispuut waren verwikkeld en dat hun oordeel niet objectief was geweest. De schat wordt 60 jaar later door een andere Franse professor in ere hersteld. De schat, bekend geworden als Le trsor d'Escharen, is gedateerd 600 - 610. De schat bestaat uit Merovingische muneten,  zeldzame munten uit een slecht gekende periode. Er zijn onder andere munten afkomstig uit Keulen, Tiel, Nijmegen, Maastricht en Huy, maar ook uit Viviers,Uzs, Arles en Marseille. De schat bevestigt het bestaan van een handelsroute van de Middellandse zee via Rhne, Sane en Maas naar de Nederlanden. De groei van Escharen vond vooral in de 20e eeuw plaats, aanvankelijk als lintbebouwing langs bestaande routes, later ook als nieuwe straten. In de tachtiger jaren is de (vooralsnog) laatste uitbreiding ontstaan aan de Akkerslagen. Om het landelijke karakter van Escharen te bewaren, is het belangrijk dat het dorp niet vastgroeit aan Grave. En om te veel uitbreidingswijkjes te voorkomen, dient verdichting van de bestaande bebouwing plaats te vinden. Woonmaatschappij Maasland heeft een centrumplan voor Escharen ontwikkeld dat voorziet in de bouw van tien seniorenwoningen, zes huizen voor starters en acht appartementen. Ook wordt een nieuw gemeenschapshuis gebouwd en wordt het Burgemeester de Bourbonplein, het plein rond de kerk opnieuw ingericht. Op de langere termijn lijkt ontwikkeling van de zuidkant van Escharen een uitbreidingsrichting die past binnen de ruimtelijke structuur. Dit wordt nog nader onderzocht. In ieder geval zal bij een eventuele uitbreiding rekening moeten worden gehouden met het waardevolle beekdal van de Raam.


Hoewel de geschiedenis van Escharen dus teruggaat tot diep in de middeleeuwen, heeft het dorp geen middeleeuwse monumenten meer. Ook jongere, historische gebouwen zijn inmiddels uit het landschap verdwenen. Zo beschikte Escharen van oudsher over een windmolen en een watermolen. De prachtige 19e-eeuwse windmolen is in de jaren ?50 van de vorige eeuw afgebroken.  Nog eerder verdween de heuvel waar vroeger de galg heeft gestaan en het rad waarop men de veroordeelden uit het Land van Cuijk ophing of radbraakte. Deze heuvel op de grens met Gassel is al in de 19e eeuw afgegraven, omdat men het zand nodig had. Wat er nog wel is, stamt ook uit de 19e eeuw: de parochiekerk dateert uit de jaren 1860 en het karakteristieke raadhuis is van 1872. Daarnaast zijn er nog verschillende karakteristieke boerderijen uit de 19e, maar ook uit het begin van de 20e eeuw. Een bijzonder monument vormen de overblijfselen van de Peel-Raamstelling, die herinneren aan de jaren van mobilisatie en Duitse bezetting in het Esterse. 


De tijd lijkt te hebben stilgestaan in Escharen. Door de eeuwen heen wist het lieflijke dorp haar eigen karakter en identiteit te behouden; een oase van rust, prachtig ingebed in een landelijke omgeving. Toch ligt het centrum van het middeleeuwse Grave op slechts enkele kilometers afstand. Alle voorzieningen zijn dus binnen handbereik waardoor Escharen al het goede combineert van de levendige stad en het vredige platteland.  

Hoe spreek je Escharen nou eigenlijk uit? Zeg nooit ?Es-haren? of ?Es-garen?. Zo?n uitspraak doet je helemaal kennen als iemand die niet uit de regio komt en al helemaal niet uit de directe omgeving. Zeg Esteren en je hoort er meteen bij in ?Escharen?.    Chris Cornelissen  ( website )

Meer over Escharen

Opties