Geschiedenis - Provincie Zeeland

BEKNOPTE GESCHIEDENIS
MIDDELBURG 1000 JAAR "DELTAMETROPOOL"


Middelburg is in de Schelde- en Maasdelta, onafgebroken, vanaf 1012 (mogelijk eerder), al 1000 jaar bestuurscentrum/hoofdstad van een gewest met wisselende grootte, dat deel uitmaakte van de onderstaande staatsvormen:

-

GRAAFSCHAP VLAANDEREN EN GRAAFSCHAP HOLLAND 1012 - 1323

De Vlaamse graaf Boudewijn IV werd in 1012 de eerste graaf van een deel van het gebied dat, tussen 1162 en 1189, Zeelandia/Zeeland zou gaan heten. Het gebied stond toen bekend als Walachria-Bevelandia en Middelburg was, kort na de eerste millenniumwisseling, door de Duitse koning Hendrik II de Heilige (973 - 1024) aangewezen als bestuurscentrum.

1012 - 1323 Walachria-Bevelandia (behorend tot Rijks-Vlaanderen): later Zeeland Bewesten Schelde (de huidige regio Midden-Zeeland). Condominium Vlaamse graven en Hollandse graven, van het Verdrag van Brugge in 1167 tot het Verdrag van Brussel in 1256. De Hollandse graven hadden, gedurende deze periode het gebied in leen van de graven van Vlaanderen. Gravin Johanna I van Vlaanderen, verleende in 1217, samen met Graaf Willem I van Holland, stadsrechten aan Middelburg. Door het uitsterven van het Hollandse Huis in 1299, kwamen door vererving, vanaf dat jaar de leenrechten van Zeeland Bewesten Schelde in bezit van de Henegouwse graven.

-

GRAAFSCHAP ZEELAND 1323 - 1581

1323 - 1581 Gewest Zeelandia. Bestaande uit Midden-Zeeland (Walcheren, Noord-Beveland, Zuid-Beveland en ook de eilanden: Wolphaartsdijk, Borssele, Baarland en Rilland) en Noord-Zeeland (Schouwen, Duiveland, Sint-Philipsland, Tholen). Bij het Verdrag van Parijs, op 6 maart 1323, deed de Vlaamse graaf Lodewijk I van Nevers afstand van zijn aanspraken op het leenheerschap over Zeeland Bewesten Schelde en de Henegouwse graaf Guillaume I/Willem III de Goede van de zijne op de andere delen van Rijks-Vlaanderen. Zeeland Beoosten Schelde viel al, vanaf 1299, direct onder de Henegouwse graaf. De eerste graaf, van het graafschap Zeeland, was derhalve de Henegouwse graaf Guillaume I/Willem III de Goede. (Het graafschap Zeeland en de provincie Zeeland, hebben nooit deel uitgemaakt van Holland; zoals Hollandse historici ons graag willen doen geloven. Zeeland vormde daarentegen een personele unie tussen 1323 en 1433 met Henegouwen en Holland en tussen 1433 en 1581 met Vlaanderen, Artesië, Henegouwen, Namen, Holland en Zutphen).

-

AUTONOOM GEWEST ZEELAND 1581 -1588

1581 - 1588 Provincie Zeeland. Bestaande uit Midden-Zeeland en Noord-Zeeland + Sommelsdijk.

-

REPUBLIEK DER ZEVEN VERENIGDE NEDERLANDEN 1588 - 1795

1588 - 1795 Soevereine provincie Zeeland. Bestaande uit Midden-Zeeland, Noord-Zeeland, Sommelsdijk en Staats-Vlaanderen dat door de Staten Generaal en de, in 1599 opgerichte, Raad van Vlaanderen, vanuit Middelburg werd bestuurd.

-

BATAAFSE REPUBLIEK 1795 - 1801

1795 - 1798 Provincie/departement Zeeland. Bestaande uit Midden-Zeeland, Noord-Zeeland en Sommelsdijk.

1798 - 1801 Departement van de Schelde en Maas. Bestaande uit Midden-Zeeland, Noord-Zeeland, het westen van Bataafs-Brabant (incl. Breda) en alle Zuid-Hollandse eilanden tot aan de Nieuwe Maas en Brielse Maas (incl. Dordrecht).

-

BATAAFS GEMENEBEST 1801 - 1806

1801 - 1806 Departement Zeeland. Bestaande uit Midden-Zeeland, Noord-Zeeland, Sommelsdijk + Nieuw Vossemeer.

-

KONINKRIJK HOLLAND 1806 - 1810

1806 - 1810 Departement Zeeland. Bestaande uit Midden-Zeeland, Noord-Zeeland en tot 1809 Nieuw-Vossemeer.

-

EERSTE FRANSE KEIZERRIJK 1810 - 1813

1810 - 1813 Departement Monden van de Schelde. Bestaande uit Midden-Zeeland en Noord-Zeeland.

-

VORSTENDOM DER NEDERLANDEN 1813 - 1815

1813 - 1814 Provincie Zeeland. Bestaande uit Midden-Zeeland en Noord-Zeeland.

1814 - 1815 Provincie Zeeland. Bestaande uit Midden-Zeeland, Noord-Zeeland en Zeeuws-Vlaanderen.

-

VERENIGD KONINKRIJK DER NEDERLANDEN 1815 - 1831

1815 - 1831 Provincie Zeeland. Bestaande uit Midden-Zeeland, Noord-Zeeland en Zeeuws-Vlaanderen.

-

KONINKRIJK DER NEDERLANDEN 1831 - heden

1831 - heden Provincie Zeeland. Bestaande uit

* Midden-Zeeland (gemeenten: Middelburg, Vlissingen, Goes, Borsele, Veere, Reimerswaal, Kapelle en Noord-Beveland),

* Noord-Zeeland (gemeenten: Schouwen-Duiveland en Tholen) en

* Zeeuws-Vlaanderen (gemeenten: Terneuzen, Hulst en Sluis).

-

****************************************************************************

-
HET ONTSTAAN VAN HET GRAAFSCHAP ZEELAND

-

Het graafschap ontstond, doordat Zeeland Bewesten Schelde (nu Midden-Zeeland) en Zeeland Beoosten Schelde (nu Noord-Zeeland) onder één graaf, één bestuur kwamen.

-

Zeeland Bewesten Schelde (Walachria-Bevelandia)

(Walcheren, Noord-Beveland, Zuid-Beveland en ook de eilanden: Wolphaartsdijk, Borssele, Baarland en Rilland); met bestuurscentrum Middelburg, werd bestuurd door:

* 18 Vlaamse graven van 1012 tot 1323 (Verdrag van Parijs)

* 8 Hollandse graven tussen 1167 en 1299 (Condominium Vlaamse graven en Hollandse graven, van het Verdrag van Brugge in 1167 tot het Verdrag van Brussel in 1256. De Hollandse graven hadden, in deze periode het gebied in leen van de graven van Vlaanderen).

* 2 Henegouwse graven tussen 1299 en 1323 (Door het uitsterven van het Hollandse Huis in 1299, waren de leenrechten van Zeeland Bewesten Schelde in deze periode in handen gekomen van het Henegouwse Huis).

(Middelburg ontstond bij/in een ringwalburg, die in de eerste helft van de 9e eeuw werd aangelegd en waarin de Vlaamse graven een gravensteen bouwden. In 1012 wordt Middelburg bestuurscentrum van Walachria-Bevelandia/Zeeland Bewesten Schelde, met de Vlaamse graaf Boudewijn IV als soeverein. De nederzetting wordt al in 1103 als haven- en handelsplaats genoemd - "Mitthelburgensis portus" . De oudere stadsrechtprivileges, uit de tweede helft van de 12e eeuw, worden in 1217 en daarna weer in 1254 herbevestigd en uitgebreid.)

-

Zeeland Beoosten Schelde (Scaldia)

(Schouwen, Duiveland, Tholen en Sint Filipsland); met belangrijkste plaats Zierikzee, werd tussen ca. 1100 en 1299 door de graven van het Hollandse Huis bestuurd en van 1299 tot 1323 door de Henegouwse graven Jan II van Avesnes (1299-1304) en Guillaume I/Willem III de Goede (1304-1323).

(In Zierikzee bouwde Boudewijn V van Vlaanderen, halverwege de 11e eeuw, een grafelijk kasteel. In 1248 wordt, naar Middelburgs voorbeeld, stadsrecht verleend. In de 15e en 16e eeuw was Zierikzee een grote en belangrijke handelsstad, die vanaf 1454 bouwde, aan wat de hoogste kerktoren ter wereld had moeten worden. In rang nam Zierikzee in Zeeland, als stemhebbende stad, de tweede plaats in).

-

Het huidige Zeeuws-Vlaanderen,

met destijds als belangrijkste plaatsen Sluis (stadsrecht 1290) en Hulst (stadsrecht 1180) maakte tot rond 1600, deel uit van het graafschap Vlaanderen en werd, als Staats-Vlaanderen (tussen begin 17e eeuw en 1814) direct door de Staten Generaal bestuurd. De garnizoenen in Axel, Biervliet, Terneuzen, Lillo en Liefkenshoek (de committimus genaamd), werden direct door de Staten van Zeeland bestuurd. Het innen van belasting geschiedde, in deze 5 plaatsen van de committimus ook door de Zeeuwse regering. De rechtspraak in Staats-Vlaanderen was in handen van de in 1599 in Middelburg opgerichte en zetelende Raad van Vlaanderen. Vanaf juli 1814 is Zeeuws-Vlaanderen deel van de provincie Zeeland.
(Sluis was t/m de 16e eeuw hoofdplaats van het Brugse Oostvrije en Hulst een van de hoofdplaatsen van De Vier Ambachten. Vanaf 1387 was Sluis de belangrijkste Bourgondische vloothaven. Na 1540 nam Veere, als belangrijkste marinehaven van de Nederlanden, de taak van Sluis over. De oudste stad van Zeeland: Aardenburg, was in de 1e en 2e eeuw een Romeinse legerplaats (castellum) en kreeg in de 12e eeuw, als een van de eerste steden in de Nederlanden, stadsrechten).
-

GRAVEN VAN HET GRAAFSCHAP ZEELAND

Het graafschap Zeeland heeft bestaan van 1323 (Verdrag van Parijs) tot 1581 (Plakkaat of Acte van Verlatinghe). De rentemeesterschappen Beoosten- en Bewesten Schelde werden in 1323 samengevoegd. Het bestuurscentrum van het graafschap Zeeland was Middelburg (dat in 1566 als eerste stad, in de Nederlandse taal, hoofdstad werd genoemd). Het graafschap Zeeland en de provincie Zeeland, hebben nooit deel uitgemaakt van Holland. Zeeland vormde een personele unie met Henegouwen en Holland van 1323 tot 1433 (Henegouwse Huis en Beierse Huis) en van 1433 tot 1581 (Bourgondische Huis en Habsburgse Huis) een personele unie met Vlaanderen, Artesië, Henegouwen, Namen, Holland en Zutphen.

-

Het Hollandse Huis hield in 1299 op te bestaan. Bij het Verdrag van Parijs, op 6 maart 1323, deed de Vlaamse graaf Lodewijk I van Nevers afstand van zijn aanspraken op het leenheerschap over Zeeland Bewesten Schelde en de Henegouwse graaf Guillaume I de Hainaut van de zijne, op de andere delen van Rijks-Vlaanderen. Zeeland Beoosten Schelde viel, vanaf 1299, al direct onder de Henegouwse graaf. De eerste graaf, van het graafschap Zeeland, was derhalve de Henegouwse graaf Guillaume I de Hainaut/Willem III de Goede.

-

Henegouwse Huis

01. Guillaume I de Hainaut/Willem III (1323-1337).

02. Guillaume II de Hainaut/Willem IV (1337-1345).

03. Marguerite II/Margaretha I (1345-1354). Gehuwd met Duits koning/keizer Lodewijk IV van Beieren. Troonstrijd Margaretha I met Guillaume III/Willem V (1349-1354).

-

Beierse Huis

04. Guillaume III de Wittelsbach/Willem V (1354-1389). Zoon van Lodewijk IV van Beieren. Albert de Wittelsbach/Albrecht regent 1358-1389

05. Albert de Wittelsbach/Albrecht (1389-1404). Zoon van Lodewijk IV van Beieren.

06. Guillaume IV d'Ostrevant/Willem VI (1404-1417).

07. Jacoba van Beieren (1417-1433). Troonstrijd met Jan van Beieren (1417-1425).

-

Bourgondische Huis

08. Filips I de Goede (1433-1467). In 1430 gehuwd in Sluis met Isabella van Portugal.

09. Karel de Stoute (1467-1477).

-

Habsburgse Huis

10. Maria van Bourgondië en Maximiliaan van Oostenrijk (1477-1482).

11. Filips I de Schone (1482-1506). Maximiliaan van Oostenrijk regent 1482-1494 .

12. Karel V (1506-1555). Maximiliaan van Oostenrijk regent 1506-1515.

13. Filips II (1555-1581).

-

Met het Plakkaat van Verlatinghe (besluit van de in Antwerpen zetelende Staten-Generaal op 22 juli 1581 en ondertekend in Den Haag op 26 juli 1581, door de afgevaardigden van: Brabant, Gelre, Zutphen, Vlaanderen, Zeeland, Holland, Friesland, Mechelen en Utrecht) kwam er een einde aan het zelfstandige graafschap Zeeland, dat met een graaf als soeverein 258 jaar heeft bestaan. De regering van het graafschap Zeeland werd gevormd door drie partijen, met ieder 1 stem:
1. de abt/bisschop van Middelburg.
2. de stadhouder van Zeeland of diens vertegenwoordiger, die als Eerste Edele de Zeeuwse adel in de Staten vertegenwoordigde.
3. de stemhebbende steden: Middelburg, Zierikzee, Reimerswaal (tot eind 16e eeuw), Goes, Tholen en vanaf 1574/1578 Vlissingen en Veere.
-
De Staten-Generaal der Nederlanden (de federale regering, bestaande uit afgevaardigden van de Staten der Zeventien Provinciën) vergaderden na 31 januari 1578 niet meer in Brussel maar vestigden zich, na Antwerpen, vanaf juli 1583 in eerste instantie in Middelburg. Derhalve was Middelburg de facto de eerste hoofdstad van Nederland. Na 1585/1588 kwamen de Staten-Generaal, van alleen de zeven noordelijke provincies (de Republiek) in Den Haag bijeen.

-

Niet alleen de Staten-Generaal verruilden het te gevaarlijk geworden Antwerpen voor Middelburg. Ook Willem de Zwijger verliet, met Louise de Coligny, de Scheldestad, waar hij langere tijd in de Citadel had gewoond. Op 22 juli 1583 verhuisde hij, zijn bezittingen op 8 schepen meenemend, naar Middelburg. De prins van Oranje woonde bijna zijn gehele leven in de Zuidelijke Nederlanden en daarnaast ook in Breda en Middelburg. In Delft woonde hij slechts korte tijd, van eind 1583 tot zijn dood in juli 1584. Tot 1582 beschikte Willem de Zwijger over een eigen huis aan de Middelburgse Lange Delft "het Prinsenhuis". Na verkoop van dit huis aan de stad Middelburg in 1582, verbleef hij in het Prinsenlogement in de Middelburgse Abdij; ook wel Hof van Zeeland genoemd. Louise de Coligny woonde van 1587 tot 1591 in een andere vleugel van de Abdij. Daarvoor verbleef zij vanaf 1585 in Vlissingen.

-

"DE SOUVEREINE EN INDEPENDENTE STAAT ZEELAND"

Van 1581 tot 1795 was Zeeland - vanaf 1588, binnen de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden - een onafhankelijke federale staat, met de Staten van Zeeland als soevereinen, die onder andere, vanaf 1574/1576 een eigen regering (Zeeuwse Regeringsraad/Landraad), eigen rechtspraak, vanaf 1578 eigen wetgeving, vanaf 1580 een Zeeuwse Munt, vanaf 1596 een Rekenkamer en vanaf 1597 een eigen Admiraliteit/marine had. Landsverdediging en hoogste rechtspraak werd gedeeld met andere leden van de statenbond. Tussen 1473 en 1588 was de Grote Raad van Mechelen het hoogste rechtscollege van Zeeland.
-
De Staten van Zeeland bestonden, na 1581, uit:
* de stadhouder van Zeeland of diens vertegenwoordiger, die als Eerste Edele de Zeeuwse adel in de Staten vertegenwoordigde en
* de zes stemhebbende steden: Middelburg, Zierikzee, Goes, Tholen, Vlissingen en Veere, met ieder een stem.
-
Op 20 maart 1602 werd in Middelburg besloten tot de oprichting van de Verenigde Oost-Indische Compagnie. De twee VOC-hoofdkantoren waren gevestigd in Amsterdam en Middelburg. De Zeeuwse hoofdstad was na Amsterdam de belangrijkste VOC- en WIC-stad. Daarnaast was het, tot het laatste kwart van de 17e eeuw, de tweede haven en tot ca. 1700 de, op vier na, grootste stad van de Republiek.

-
De Middelburgse koopmansbeurs werd in 1592 geopend. De opening van de Amsterdamse koopmansbeurs volgde, 19 jaar later, in 1611. Slechts 6 jaar nadat de Amsterdamse Wisselbank was opgericht, werd in 1615 de tweede Wisselbank van de Republiek in Middelburg geopend.
-

Suriname was gedurende 15 jaar een Zeeuwse kolonie. In 1667 veroverde een Zeeuwse vloot onder Crijnssen, voor de Staten van Zeeland, Suriname op de Engelsen. Nieuw-Middelburg (het huidige Paramaribo) werd de hoofdstad. In 1682 werd Suriname eigendom van de WIC.

-

****************************************************************************

-

ZEEUWSE STEDEN MET STADSRECHTEN
-

Jaartal verlening stadsrechten stemhebbende steden, in volgorde van belangrijkheid:

Middelburg 1217 (herbevestiging van eerdere rechten uit 2e helft 12e eeuw)

Zierikzee 1248

Reimerswaal 1374 (tot eind 16e eeuw stemhebbend)

Goes 1405

Tholen 1366

Vlissingen 1315 (stemhebbend in de Staten van Zeeland vanaf 1574/1578)

Veere 1355 (stemhebbend in de Staten van Zeeland vanaf 1574/1578)

-

Jaartal verlening stadsrechten smalsteden (geen zitting in de Staten van Zeeland), op alfabet:

Arnemuiden 1574

Brouwershaven 1477

Domburg 1223

Kortgene 1431

Sint-Maartensdijk 1491

Westkapelle 1223

-

Jaartal verlening stadsrechten Zeeuws-Vlaamse steden:

Aardenburg 1127 (oudste stad van Zeeland met, op drie steden na, de oudste stadsrechten van Nederland)

Hulst 1180

Biervliet 1183

Axel 1213

Oostburg 1237

Sint Anna ter Muiden 1242

Sluis 1290

IJzendijke 1303

Philippine 1506

Terneuzen 1584

Sas van Gent 1816

-

****************************************************************************

-

BEKNOPTE DEMOGRAFISCHE ONTWIKKELING VAN ZEELAND VANAF 1525
-

De volkrijkste Zeeuwse steden waren in het verleden: Middelburg, Zierikzee, Vlissingen en na 1675 ook Goes. In de 17e eeuw behoorde de Zeeuwse hoofdstad tot de grootste steden van Europa.

-

ROND 1525:

Middelburg telde ca. 7.500 inwoners (12e stad van Noordelijke Nederlanden)

Zierikzee en Vlissingen telden 2.500 à 5.000 inwoners (ca. 25e en 26e stad van de Noordelijke Nederlanden)

-

ROND 1675:

Middelburg: 30.000 (5e stad van de Republiek)

Zierikzee en Vlissingen: 5.000 à 10.000 (ca. 32e/33e stad van de Republiek)

Goes: 2.500 à 5.000 (50e stad van de Republiek)

-

ROND 1750:

Middelburg: 25.000 (6e stad van de Republiek)

Zierikzee en Vlissingen 5.000 à 10.000 (ca. 31e/32e stad van de Republiek)

Goes: 2.500 à 5.000 (ca. 37e stad van de Republiek)

-

IN 1795: (eerste volkstelling)

Middelburg: 20.146 (8e stad van de Republiek) *)

Zierikzee: 6.086 (29e stad van de Republiek) **)

Vlissingen: 5.691 (30e stad van de Republiek) **)

Goes: 3.711 (46e stad van de Republiek) **)

Veere: 1.860 (72e stad van de Republiek) **)

Tholen: bijna 2.000 inwoners.

-

ROND 1865: (afgerond aantal inwoners van de Zeeuwse steden/gemeenten)

Middelburg: 16.000 (een van de 20 grootste steden van Nederland) ***)

Vlissingen: 11.000 ( een van de 30 grootste steden van Nederland) ***)

Zierikzee: 7.500 ****)

Goes: 5.500 ****)

Hontenisse: 5.000

Terneuzen en Wissenkerke: 3.000

Tholen, Axel, Zaamslag, IJzendijke, Groede, Hulst, 's-Heer Arendskerke: 2.500

De overige Zeeuwse steden/gemeenten telden minder dan 2.500 inwoners.

-

*) Groter dan o.a. Maastricht, Leeuwarden, 's-Hertogenbosch, Zwolle, Arnhem en Assen.

**) Zierikzee was in 1795 groter dan b.v. Breda en de tweede stad van Zeeland. Vlissingen nam in Zeeland de derde positie in en was groter dan Vlaardingen, Bergen op Zoom en Roosendaal. Goes was ongeveer even groot als Roermond en Edam, terwijl Veere ongeveer even groot was als Eindhoven en Enschede.

***) Er dient rekening mee gehouden te worden, dat het grondgebied van zowel Middelburg als Vlissingen kleiner was dan van de andere Nederlandse gemeenten, die vaak uit meerdere plaatsen bestonden. Rond 1865 bedroeg de gemiddelde oppervlakte van de provinciehoofdsteden 2.462 ha. Voor Middelburg+Vlissingen was dat 2.127 ha. In verband met de verzanding van de toegang tot de Middelburgse haven, waren veel van haar nautische taken door Vlissingen, dat aan diep vaarwater lag, overgenomen. Was de Middelburgse haventoegang niet verzand, dan zou Vlissingen-Oost heden ten dage - aangezien de Middelburgse haveningang (bij fort Rammekens) op dezelfde plaats lag als de toegang tot de tegenwoordige Sloehavens - waarschijnlijk Middelburg-Oost hebben geheten. Er kan dus gesproken worden (zoals dat nu nog is) van één economisch stadsgebied. Het stadsgebied Middelburg-Vlissingen (incl. Arnemuiden, St. Laurens, Nieuwland, Oost- en West-Souburg en Ritthem) behoorde rond 1865 met een inwonertal van ca. 31.000, tot de top 10 van Nederland. Nergens in Nederland lagen twee steden met meer dan 10.000 inwoners zo dicht bij elkaar.

****) Zeer veel Nederlandse gemeenten hadden rond 1865 tussen 5.000 en 10.000 inwoners, zodat vergelijkingen niet veel toevoegen.

-

ROND 1865

PER PROVINCIE, AANTAL GEMEENTEN MET MEER DAN 10.000 INWONERS:

Drenthe 1: Hoogeveen - 10.000
Limburg 1: Maastricht - 29.000
Groningen: 1: Groningen (stad) - 37.000

Zeeland 2: waarvan de grootste Middelburg - 16.000
Friesland 2: waarvan de grootste Leeuwarden - 26.000
Utrecht 2: waarvan de grootste Utrecht - 55.000

Overijssel 3: waarvan de grootste Zwolle - 20.000

Noord-Brabant 3: waarvan de grootste 's-Hertogenbosch - 23.000

Gelderland 4: waarvan de grootste Arnhem - 29.000

Noord-Holland 4: waarvan de grootste Amsterdam - 270.000

Zuid-Holland 7: waarvan de grootste Rotterdam - 107.000

-

Tussen ca. 1865 en ca. 1965 werden de provinciehoofdsteden gemiddeld 4,4 keer groter. Middelburg werd in 100 jaar tijd 1,4 keer groter (Vlissingen 2,5 keer).

Indien Middelburg in een eeuw tijd even hard was gegroeid als de andere hoofdsteden, had de Zeeuwse hoofdstad in 1965 ca. 70.000 inwoners geteld. Het aantal inwoners van Vlissingen had in datzelfde jaar dan ongeveer 48.000 bedragen.

-

Tussen ca. 1965 en 2009 gingen de provinciehoofdsteden 1,4 keer meer inwoners tellen. Middelburg telt vandaag de dag echter 2 keer zoveel inwoners als ongeveer 45 jaar geleden.

-

In 1965 was de bevolking van het stadsgebied Middelburg-Vlissingen met ca. 65.000 inwoners ongeveer 2,1 keer zo groot als een eeuw daarvoor. In de afgelopen 45 jaar werd de bevolking van Middelburg-Vlissingen 1,5 keer groter.

-

Het stadsgebied Middelburg-Vlissingen had, indien de groei - vanaf 1865 - even groot was geweest als het landsgemiddelde, nu ongeveer 190.000 inwoners geteld i.p.v. bijna 95.000.

-

Het stadsgebied Middelburg-Vlissingen behoort op dit moment tot de 30 grootste stadsgebieden van Nederland. De bevolkingsdichtheid (inwoners per km2) van Middelburg-Vlissingen is vergelijkbaar met die van 's-Hertogenbosch, Arnhem, Leeuwarden en Zwolle, maar veel groter dan van Assen en Lelystad.

-

Uit het bovenstaande blijkt dat men Zeeland tussen 1865 en 1965 links heeft laten liggen. De Nederlandse centrale overheid heeft - ondanks de uitermate ideale ligging van de grote Zeeuwse steden en havens -, de meeste energie en middelen in de groei en economische ontwikkeling van Zuid-Hollandse steden gestoken; waarschijnlijk omdat de afstand naar Den Haag korter was. Den Haag en Rotterdam werden in een eeuw tijd bijna 7 keer groter, Amsterdam meer dan 3 keer. De andere grote vaderlandse steden die niet in Holland lagen hadden meer geluk dan Middelburg-Vlissingen: het - door de eeuwen heen -, meestbevolkte, cultureel en economisch hart van Zeeland.

-
Ook tegenwoordig ligt Middelburg demografisch en geografisch erg centraal. Voor 80% van de Zeeuwen is Middelburg de dichtstbijgelegen Zeeuwse stad.

Binnen een straal van 100 km vanaf Middelburg wonen 8 à 9 miljoen Nederlandstaligen. Ter vergelijking: vanaf Den Haag zijn dat er 9 à 10 miljoen.

-
****************************************************************************

-
INWONERTALLEN NEDERLANDSE STEDEN in de 16e t/m 19e eeuw; en de positie van Middelburg

-

Tot 1585 was Middelburg de grootste of de op één na grootste, koopstad van de Noordelijke Nederlanden. Vanaf 1602 tot 1798 was Middelburg, na Amsterdam, de belangrijkste VOC-stad.

-

Op de Middelburgse VOC-werf werden, na die van Amsterdam, veruit de meeste schepen gebouwd. In bijna twee eeuwen werden er totaal 1450 VOC-schepen te water gelaten. Daarvan liepen er 336 in Middelburg van de helling; in Rotterdam 110, Delft 111, Enkhuizen 108, Hoorn 102 en in Amsterdam 683.

-

Tussen 1602 en 1675 was Middelburg na Amsterdam ook de grootste VOC-haven.

-

De vergaderingen van het bestuur van de VOC: de Heren XVII, vonden afwisselend 6 jaar achtereen in Amsterdam en 2 jaar in Middelburg plaats. Van de 17 leden kwamen er 8 uit Amsterdam. De VOC-kamer Middelburg zorgde voor 4 afgevaardigden en de 4 andere leden werden geleverd door Enkhuizen, Hoorn, Delft en Rotterdam. Het 17e lid werd bij toerbeurt afgevaardigd door Middelburg of een van de 4 kleine kamers.

-

Tussen 1600 en 1647 was Middelburg samen met Utrecht, na Amsterdam, Leiden en Haarlem, de grootste stad van de Republiek. Na 1647 was Rotterdam volkrijker dan Utrecht. Vanaf 1700 telde Den Haag meer inwoners dan Middelburg. Bij de eerste volkstelling van 1795, was Middelburg - ondanks economische teruggang (door o.a. verplaatsing van handel en scheepvaart naar Amsterdam en Rotterdam en vertrek van de adel naar Den Haag) en verzanding van de haven, toch nog, op 7 na, de stad met de meeste inwoners van het land.

-

De handelsgroei van Amsterdam en Rotterdam ging ten koste van de andere VOC-steden. Dit blijkt duidelijk uit de afname van de bevolking van Enkhuizen, Hoorn, Middelburg en Delft. Gezien de macht en de schier onaantastbare positie van Amsterdam is het een logische veronderstelling, dat Rotterdam zich inzette om Middelburgse handel over te nemen; zoals o.a. de Franse wijnhandel. Het wegtrekken van handel uit Amsterdam lukte Rotterdam pas eind negentiende eeuw.

-

Vergeleken met het bevolkingshoogtepunt, halverwege de 17e eeuw, had Middelburg in 1795 een derde van zijn bevolking verloren. Het verlies aan inwoners van de andere belangrijke VOC- en/of industriesteden van de Republiek: Enkhuizen, Haarlem, Leiden, Hoorn, Delft en Dordrecht, bedroeg echter in 1795, vergeleken met hun hoogtepunt in de 17e eeuw, respectievelijk: 67%, 53%, 52%, 41%, 26% en 20%. Gemiddeld 43%. De daling van de Middelburgse bevolking was dus 10% lager dan het gemiddelde.

-

Na meer dan een eeuw economische teruggang en het aantal inwoners dat Middelburg - bij de eerste volkstelling, in 1795 telde, zou gesteld kunnen worden dat, vergeleken met de cijfers van de andere steden, het inwonertal van de Zeeuwse hoofdstad in de 17e eeuw 10% hoger moet zijn geweest. Dus meer dan 30.000. Jonathan I. Israel noemt in zijn boek als inwonertal zowel 30.000 als 35.000. Ruimte was er genoeg voor een inwonertal van boven de 30.000. Rond 1600 beschikten Middelburg en Amsterdam over dezelfde oppervlakte tussen de buitenvesten. Amsterdam telde in 1600 ongeveer 60.000 inwoners. Pas vanaf 1612 werd de, binnen de stadswallen, overbevolkte Amstelstad, door stadsuitleg vergroot.

-

Jonathan I. Israel noemt (met bronvermelding), voor Middelburg, vanaf 1550 de volgende inwonertallen: 1550: 10.000. 1570: 10.000, 1600: 20.000, 1622: 25.000, 1632: 28.000, 1647: 30.000, 1688: 30.000, 1749: 25.000, 1795: 20.146 en 1815: 13.000.

-

Er zijn maar zeven steden in het huidige Nederland (Amsterdam, Leiden, Haarlem, Utrecht, Rotterdam, Groningen en Den Haag), die tussen 1525 en 1868, een even hoog inwonertal bereikten als Middelburg in de 17e eeuw.

-

Het is te weinig bekend, dat bijna alle Nederlandse geschiedenisboeken niet de geschiedenis van Nederland maar hoofdzakelijk/bijna alleen de glorieuze Hollandse geschiedenis beschrijven. De andere gewesten komen in deze boeken, bijna niet aan bod of hun geschiedenis wordt verhollandst. Er is dan ook in veel gevallen sprake van geschiedvervalsing/verzwijgen van feiten. De roem en glorie van Rotterdam als VOC-stad wordt, bijvoorbeeld, enorm aangedikt, terwijl over de belangrijkere rol die, het grotere/bijna even grote, Middelburg twee eeuwen lang als VOC-stad speelde niet wordt gerept. De boeken van Israel zijn een verademing, omdat hierin het gehele land aan bod komt. Inclusief, de Zuidelijke Nederlanden en de Duitse grensstreek. Ook Metropolen aan de Noordzee van Wim Blokmans geeft een goed beeld van de Nederlanden in het algemeen.

-
INWONERTALLEN VOC-STEDEN

-

Jaartal
1600 1622 1647 1675 1750 1795

-

Amsterdam
60.000 105.000 140.000 200.000 200.000 217.024

-

Middelburg
20.000 25.000 30.000 30.000 25.000 20.146

-

Delft
17.500 22.750 21.000 24.000 14.000 16.779

-

Enkhuizen
17.000 22.000 18.000 17.500 7.500 6.800

-

Rotterdam
12.000 19.500 30.000 45.000 44.000 53.212

-

Hoorn
12.000 16.000 14.000 15.000 12.500 9.551

-
De Generale Vergadering van de VOC of College, bestond uit 17 bestuurders/afgevaardigden (de Heeren XVII), die 4 afdelingen met totaal 6 kantoren of kamers vertegenwoordigden.

Te weten:

AMSTERDAM, belast met de helft van de activiteiten, leverde 8 bestuurders.

ZEELAND, verantwoordelijk voor een vierde van de activiteiten, met Middelburg leverde 4 bestuurders.

NOORDHOLLAND, een achtste van de activiteiten, met Enkhuizen en Hoorn, zorgde voor 2 bestuurders.

MAAZE, ook een achtste van de activiteiten, met Delft en Rotterdam, ook 2 bestuurders.

Bij toerbeurt zonden Zeeland, Maaze en Noordholland 1 bestuurder (de zeventiende) naar de vergadering van de Heeren XVIII.

?

Verdeeld over de kamers telde de VOC 60 bewindhebbers. Per VOC-kantoor bedroeg het aantal bewindhebbers voor Amsterdam 20 en voor Middelburg 12. Terwijl Delft, Rotterdam, Enkhuizen en Hoorn ieder 7 bewindhebbers hadden.

-

De eerste 4, van de 46, artikelen van het originele VOC-octrooi van 20 maart 1602:

I. Dat in deze equipage, tot dienst ende profyt van deze Compagnie, de kamer van de Bewindhebbers binnen Amsterdam zal hebben bevorderen ende te bezorgen de helft, de kamer van Zeeland een vierdepart, ende de kameren op de Maaze, Noordholland ende Westvriesland, elk een agtstepart.

II.

Dat, zoo dikwils het van nooden zyn zal een generale Vergadering ofte Collegie uit de voorschreve kameren te houden, die gehouden zal werden van 17 persoonen, daar in uit de kamer van Amsterdam zullen compareren 8, uit Zeeland 4, uit de Maaze 2, ende van gelyken uit Noordholland 2; wel verstaande, dat de zeventiende persoon by beurten van die van Zeeland, Maaze ende Noordholland, zal werden in de Vergadering gebragt by de meeste stemmen; van welke persoonen alle zaaken, deze vereenigde Compagnien aangaande, zullen verhandelt worden.

III.

?t Voorschreve Collegie, als het beschreven zal worden, zal te zamen komen, om te resolveren, wanneer men zal equiperen, met hoeveel schepen, waar men die zal zenden, ende andere dingen, den handel betreffende: ende zullen de resolutien van ?t voorschreven Collegie by de voorschreve kameren van Amsterdam, Zeeland, Maaze ende Noordholland geeffectueert, ende ?t werk gestelt worden.

IV.

De Convocatie ende Vergadering van ?t voorsz Collegie zal gehouden worden de eerste 6 jaaren binnen Amsterdam, ende 2 jaaren daar na in Zeeland, ende zoo voorts gedurende deze vereeniging.
-
Ergo:
Als men het heeft over de Kamer van Zeeland, dient men ook te spreken van de Kamer van de Maaze en de Kamer van Noord-Holland/West-Friesland en; als men spreekt van de Kamer van Hoorn, Enkhuizen, Delft of Rotterdam, dient men het ook te hebben over de Kamer van Middelburg.
-

Van het gezamenlijke VOC-kapitaal van 6,5 miljoen gulden bracht Amsterdam 57% in, Middelburg 20%, Enkhuizen 8%, Delft 7%, Hoorn 4% en Rotterdam 3%.

-

****************************************************************************

-
GROOTSTE NOORD-NEDERLANDSE STEDEN IN DE 16e t/m 19e EEUW

-

1525: Middelburg ca. 7.500 inwoners.

Groter dan Den Haag ca. 5.000 en Rotterdam ca. 7.000.

De ca. 12e stad van wat nu Nederland is (hierna Nederland genoemd) na o.a.: Groningen ca. 12.500, Delft ca. 12.500, Haarlem ca. 16.000, Amsterdam ca. 12.500, Leiden ca. 15.000, en Utrecht ca. 30.000.

-

1570: Middelburg ca. 10.000 inwoners.

Groter dan Den Haag 5.000 en Rotterdam 7.000.

De ca. 11e stad van wat nu Nederland is, na o.a.: Haarlem 12.500, Delft 14.000, Leiden 15.000, Groningen 19.500, Utrecht 25.000 en Amsterdam 30.000.

(Vlissingen 4.000).

-

1600: Middelburg ca. 20.000 inwoners.

Groter dan Den Haag 10.000, Rotterdam 12.000, Delft 17.500 en Groningen 19.000.

De ca. 5e stad van Nederland na: Utrecht 25.000, Leiden 26.000, Haarlem 30.000, en Amsterdam 60.000

-

1622: Middelburg ca. 25.000 inwoners. Groter dan Den Haag 15.750, Rotterdam 19.500, Groningen 20.000 en Delft 22.750. Ongeveer even groot als Utrecht.

De 4e/5e stad van Nederland na: Haarlem 39.500, Leiden 44.500 en Amsterdam 105.000.

(Brussel 50.000, Antwerpen 54.000, Gent 31.000, Brugge 30.000)

-

1647: Middelburg ca. 30.000 inwoners. Groter dan Den Haag 18.000, Groningen 20.000 en Delft 21.000. Ongeveer even groot als Utrecht en Rotterdam.

De 4e stad van Nederland na: Haarlem 45.000, Leiden 60.000 en Amsterdam 140.000

-

1675: Middelburg ca. 30.000 inwoners. Groter dan Den Haag 23.000, Delft 24.000 en Utrecht 25.000.

De 5e stad van Nederland na: Haarlem 37.000, Rotterdam 45.000, Leiden 65.000 en Amsterdam 200.000.

-

1700: Middelburg ca. 27.000 inwoners. Groter dan Delft 24.000 en Utrecht 25.000.

De 6e stad van Nederland na: Den Haag 30.000, Haarlem 40.000, Rotterdam 45.000, Leiden 63.000 en Amsterdam 205.000

-

1750: Middelburg ca. 25.000 inwoners. Groter dan Delft 14.000 en Groningen 22.500. Ongeveer even groot als Utrecht.

De 6e stad van Nederland na: Haarlem 26.000, Leiden 36.000, Den Haag 38.000, Rotterdam 44.000 en Amsterdam 200.000.

(Brussel 58.000, Antwerpen 43.000, Gent 39.000, Brugge 30.000)

(Vlissingen ca. 5.000, Goes ca. 3.500)

-

1795: Middelburg 20.146 inwoners. (eerste volkstelling)

De 8e stad van Nederland na: Haarlem 21.227, Groningen 23.770, Leiden 30.955, Utrecht 32.294, Den Haag 38.433, Rotterdam 53.212, Amsterdam 217.024.

De 5e provinciehoofdstad van Nederland. Groter dan: Maastricht 17.963, Leeuwarden 15.525, 's-Hertogenbosch 12.841, Zwolle 12.220, Arnhem 9.083 en Assen <1000.

(Vlissingen 5.691, Goes 3.711))

-

1840: Middelburg 15.531 inwoners.

De 9e provinciehoofdstad van Nederland na: Zwolle 16.562, 's-Hertogenbosch 20.408, Maastricht 22.344, Leeuwarden 23.400, Haarlem 24.918, Groningen 31.899, Utrecht 48.866 en Den Haag 66.517. (Groter dan Assen 2.765 en Arnhem 11.912)

(Vlissingen 7.871, Goes 5.450)

-

1868: Middelburg ca. 16.000 inwoners. Een van de 20 grootste steden van Nederland.

De 10e provinciehoofdstad na: Zwolle 20.000, 's-Hertogenbosch 23.250, Leeuwarden 25.500, Arnhem 28.850, Maastricht 29.000, Haarlem 29.500, Groningen 37.300, Utrecht 55.000 en Den Haag 90.000. (Groter dan Assen 5.500).

(Vlissingen 11.000, Goes 5.700, Terneuzen 3.125)

-

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Bronnen: o.a. Nijhoffs Geschiedenislexicon Nederland en België 1981 - H.W.J. Volmuller / Cultuurgeschiedenis in vogelvlucht 1965 - Dr. H.A. Enno van Gelder / Kalendarium geschiedenis van de Lage landen in jaartallen 1971 - Dr. H.P.H. Jansen / De Republiek 1477-1806 Deel 1 en 2, 1995 - Jonathan I. Israel / Archief 2010 Koninklijk Zeeuws genootschap der Wetenschappen - artikel Wim Dirksen / Het Zeelandboek 2009 - Peter Sijnke / De Souvereine en Independente Staat Zeeland 1998 - J.H. Kluiver / Geschiedenis van Middelburg in omtrek, Zeeuws Genootschap der Wetenschappen 1966 - Dr. W.S. Unger / De monumenten van Middelburg 1953 - Dr. W.S. Unger / Demografische ontwikkeling van de Noordelijke Nederlanden 1500-1800. Algemene Geschiedenis der Nederlanden 1980 - Prof.dr. A.M. van der Woude / Atlas 1868, Gemeente Atlas Nederland J. Kuyper 1865-1870 - Jacob Kuper / Het Geuzenboek 1980 - Louis Paul Boon / Metropolen aan de Noordzee 2010 - Wim Blokmans / .

http://ijpelaan.nl/Archief/Graven/Inleiding.html / http://www.duiten.nl/zeeland.htm /.

****************************************************************************

 Geen deel van de Nederlandse landkaart is in de loop der tijden zo veranderd als het zuidwesten. In het begin van de 17de eeuw waren Walcheren en de twee Bevelanden ver van elkaar verwijderd. Noord-Beveland bestond uit drie eilanden. Schouwen en Duiveland waren door een brede kreek gescheiden. Tussen West- en Oost-Zeeuws-Vlaanderen gaapte een diepe kloof.
 
De abdij Ter Doest in Lissewege bij Brugge speelde, vanaf begin 12e eeuw een erg belangrijke rol bij het inpolderen van gebieden in Zeeland en Holland. In 1175 werd deze abdij overgenomen door Cistercienzers, afkomstig van de in Koksijde gelegen abdij.

Op 1 februari 1953 onderging Zeeland een van de zwaarste overstromingen. Bij de watersnoodramp verdronken 1.835 mensen, 4.7000 gebouwen werden vernield, 187 kilometer dijk werd zwaar beschadigd, meer dan 70.000 personen moesten evacueren en 200.000 hectare polderland werd door het zoute water overstroomd. Deze watersnoodramp gaf de aanleiding tot de uitvoering van het Deltaplan; dijken werden verhoogd en zeearmen afgedamd. In 1986 kwam het sluitstuk van het Deltaplan gereed: de stormvloedkering in de monding van de Oosterschelde. Zeeland heeft nu geen eilanden meer.

Middelburg werd in de Tweede Wereldoorlog zwaar getroffen, maar is na de oorlog als eerste weer opgebouwd waarbij de stijl van vroeger bewaard is gebleven.

Vanaf de jaren 1960 is de industrie in Zeeland flink ter hand genomen en inmiddels een van de belangrijkste bronnen van inkomen, evenals de toeristenindustrie. 
 
 ****************************************************************************************************************************************************
 ***************************************************************************************************************


 

...in het kort

Inwoners
380.497 (Nr. 11 van 12 provincies)
Oppervlakte
2756,3 km2 (Nr. 8 van 12 provincies)
Wateroppervlakte
879,8 km2 (Nr. 3 van 12 provincies)
Bevolkingsdichtheid
138,1 inw/km2 (Nr. 11 van 12 provincies)

Opties